Jeżeli jesteś ofiarą przemocy lub w twojej rodzinie istnieje problem uzależnienia od alkoholu pomocy udzieli ci Punkt Interwencji Kryzysowej dla Ofiar Przemocy Domowej i Rodzin z Problemem Alkoholowym mieszczący się w siedzibie Klubu Integracji Społecznej w Pszczynie przy ul.Kilińskiego 5a.
W Punkcie w każdy poniedziałek i piątek od godziny 7.30.-15.30 pomocy udziela psycholog mgr Anita Imiołczyk. W sytuacjach nagłych pomoc psychologa możliwa jest przez wszystkie dni tygodnia od godziny 7.30.do 15.30 

PRZEMOC W RODZINIE - CHARAKTERYSTYKA ZJAWISKA

Czym jest przemoc w rodzinie?
Przemoc w rodzinie jest zamierzonym i wykorzystującym przewagę sił działaniem lub zaprzestaniem działania, skierowanym przeciw członkowi rodziny, które narusza jego prawa i dobra osobiste, powodując cierpienia i szkody.
O przemocy możemy powiedzieć, że:
- jest intencjonalna, tzn. jest zamierzonym działaniem człowieka lub zaniechaniem działania i ma na celu kontrolę nad ofiarą;
- narusza prawa i dobra osobiste ofiary - sprawca wykorzystuje przewagę siły, narusza podstawowe prawa człowieka np. prawo do nietykalności fizycznej, godności, szacunku;
- powoduje cierpienie i ból - sprawca naraża zdrowie i życie ofiary na poważne szkody. Doświadczanie bólu i cierpienia sprawia, że ofiara ma mniejszą zdolność do samoobrony;
- w przemocy domowej istnieje wyraźna asymetria sił - w relacji ofiara-sprawca, jedna ze stron ma przewagę nad drugą. Ofiara jest słabsza, a sprawca silniejszy.

Jaka jest?

Są różne rodzaje przemocy, które przejawiają się w wielu formach. Badania wykazały, że stosowanie przemocy jest uzależnione od płci. W przypadkach przemocy w rodzinie można powiedzieć, że:
- 58 % kobiet jest ofiarami przemocy;
- 24% dzieci do lat 13 doświadcza bezpośrednio przemocy w rodzinie;
- 96% mężczyzn jest sprawcami przemocy
Agresja mężczyzn w stosunku do kobiet i dzieci przejawia się często po spożyciu alkoholu. Dotyczy to 85% przypadków, w których agresorami byli mężczyźni. Kobiety stosują przemoc rzadko, a jeśli już, to w akcie samoobrony. Wyniki badań szacują, że są to 4 przypadki na 100.
Przemoc w rodzinie ogranicza się do czterech podstawowych rodzajów:
1. Przemoc fizyczna obejmuje wszystkie działania bezpośrednie, które wyrządzają ból i cierpienie fizyczne;
2. Przemoc psychiczna jest bezpośrednim działaniem krzywdzącym, które wykorzystuje mechanizmy procesów psychologicznych;
3. Przemoc seksualna działa w obszarze zachowań seksualnych, naruszając intymność pożycia;
4. Przemoc ekonomiczna dotyczy warunków materialnych i opiera się zazwyczaj na uzależnieniu ofiary od statusu materialnego sprawcy.

Ofiary przemocy:

Ofiarami przemocy w rodzinie są najczęściej kobiety (58%) oraz dzieci do lat 13 (24%). Natomiast sprawcami przemocy są głównie mężczyźni (96%), będący często pod wpływem alkoholu.
Jest kilka koncepcji psychologicznych wyjaśniających zjawisko przemocy i zachowanie ofiar.

SYNDROM WYUCZONEJ BEZRADNOŚCI

Próbując wyjaśnić bierność osób, pozostających przez wiele lat w sytuacji prze­mocy, można odwołać się do teorii wyuczonej bezradności. Teoria ta została sformu­łowana przez amerykańskiego psychologa Martina Seligmana, który przez wiele lat pracował nad wyjaśnieniem mechanizmu powstawania bierności i rezygnacji. Poję­cie wyuczonej bezradności sformułował na bazie licznych eksperymentów, jakie przeprowadził na zwierzętach. Uzy­skane wyniki dały początek badaniom nad ludzką bezradnością i biernością.
Leonora Walker badała z kolei przez wiele lat zachowania kobiet doznających przemocy w rodzinie. Zauważyła, że na początku pojawiania się aktów przemocy, kobiety podejmowały różne działania mające wpłynąć na zmianę sytuacji („od prośby do groźby"). Dopiero, gdy kobiety nabierały przekonania o nieskuteczności swoich posunięć, rodziło się w nich poczucie bezradności.
Wyuczona bezradność jest poddaniem się, zaprzestaniem działania, które wy­nika z przekonania, że cokolwiek się zrobi, nie będzie to miało żadnego znaczenia, gdyż zawsze znajdzie się powód do zachowań agresywnych.
Wyuczona bezradność jest najczęstszym objawem u osób doznających prze­mocy. Bardzo często rozwija się na bazie życiowych doświadczeń. Walker, na podstawie wieloletnich badań, ustaliła listę czynników wysokiego ryzyka rozwoju wyuczonej bezradności, do których zaliczyła doświadczenia z dzieciństwa takie jak:
-    przemoc fizyczna,
-    napaść seksualna lub molestowanie seksualne,
-    sytuacje traumatyczne (śmierć lub rozwód rodziców, alkoholizm, choroba bli­skich itp.),
-    kłopoty w nauce,
-    problemy zdrowotne.
Doświadczenia wyniesione ze związków w życiu dorosłym:
-    przemoc (istotny jest czas trwania, rodzaj i częstość przemocy),
-    patologiczna zazdrość,
-    gwałt, przymuszanie do nieakceptowanych form współżycia,
-    groźby pozbawienia życia.
Nakładanie się na siebie niekorzystnych doświadczeń odgrywa istotną rolę w powstaniu i ujawnianiu się syndromu wyuczonej bezradności. Skutki wyuczonej bezradności łagodzi stopniowe odzyskiwanie przez osobę doznającą przemocy kon­troli nad swoją osobą i swoim życiem.
Wyuczona bezradność prowadzi do wielu negatywnych skutków, które mogą przejawiać się w trzech sferach:
1. Deficyty poznawcze, które polegają na ogólnym przekonaniu, iż nie ma takich sytuacji, w których możliwa jest zmiana, że w konkretnej sytuacji nic nie można zrobić i nikt nie jest w stanie pomóc;
2. Deficyty motywacyjne, które polegają na tym, że osoba zachowuje się bier­nie, jest zrezygnowana, nie podejmuje żadnych działań, aby zmienić swoją sytuację;
3. Deficyty emocjonalne, które objawiają się stanami apatii, lęku, depresji, uczucia
zmęczenia, niekompetencji i wrogości.

ZJAWISKO „PRANIA MÓZGU"

Techniki „prania mózgu" znane były już za czasów Platona. Obecnie zjawisko to występuje w wielu dziedzinach życia społecznego: w polityce, w reklamie, w szkoleniach wojskowych, w działalności sekt religijnych, a także w życiu rodzinnym.
W naukach psychologicznych i socjologicznych termin „pranie mózgu" pojawił się w latach pięćdziesiątych naszego stulecia.
Najczęściej rozumie się go jako:
- szereg zabiegów, które celowo są stosowane przez grupę (np. ośrodki kie­rownicze państw, organizacje społeczne i wychowawcze, organizacje polityczne itp.)
lub jednostkę, by zmienić czyjeś przekonania, nastawienia, światopogląd (wymuszona indoktrynacja);
- szereg zabiegów stosowanych w celu zmiany osobowości (uczuć, potrzeb,
postaw), aby osoba manipulowana działała zgodnie z oczekiwaniami manipulatora.
Badania nad przemocą w rodzinie pozwoliły wyodrębnić najbardziej typowe zachowania sprawców przemocy, stosujących technikę „prania mózgu", do których zalicza się: izolację, monopolizację uwagi, doprowadzenie do wyczerpania, wywoływanie lęku i depresji, naprzemienność kary i nagrody, demonstrowanie wszechmocy i wszechwładzy, wymuszanie drobnych przysług.

Konsekwencje „prania mózgu":
Degradacja własnego obrazu - zabiegi te powodują, że osoby doznające prze­mocy, zmniejszają swoją aktywność, wycofują się z działania i unikają podejmowania trudnych zadań. Uważają, że są głupie i mało zdolne. Łatwo ulegają sugestiom i manipulacjom. Zmieniają swoje poglądy, przyzwyczajenia, by dostosować się do życzeń sprawcy.
Przeżywanie silnego poczucia lęku i zagrożenia - ofiary mają duże poczucie winy, wstydu i lęku. Od sprawcy oczekują jedynie kary, ponieważ wiedzą, że są pełne wad, a wszystko co robią jest niewłaściwe. Przeżywanie silnego poczucia winy kieru­je złość i agresywność w stronę własnej osoby, to z kolei powoduje, że sprawca może czuć się bezkarnie.
Wyzwalanie silnych stanów regresji - regresja jest mechanizmem obronnym, polegającym na nawrotach do zachowań i sposobów działania z wcześniejszych okresów życia. Stosowanie techniki „prania mózgu" prowadzi do wielu regresywnych zmian w osobowości ofiar. Skutkiem tego jest ich bezradność, zanik krytycznego myślenia, powrót do myślenia życzeniowego, czasami zanik uczuć wyższych. Procesy „prania mózgu" powodują całkowite podporządkowanie, utratę poczucia własnej wartości i własnych przekonań oraz bezkrytyczne przyjmowanie rzeczywistości, wykreowanej przez sprawcę.

CYKL PRZEMOCY W RODZINIE

Badania wykazały, że związki, w których kobiety doznają przemocy fizycznej ze strony swoich partnerów, przechodzą przez trzy fazy powtarzającego się cyklu.

ZESPÓŁ STRESU POURAZOWEGO

U osób, które przeżyły katastrofy, jak również u ofiar napadów gwałtów mogą występować objawy zaburzeń, a czasami poważne schorzenia psychiczne. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 uwzględniono osobną kategorię schorzeń określanych jako pourazowe zaburzenie stresowe (post-traumatic stress disorder- PTSD).

DLACZEGO KOBIETY NIE SZUKAJĄ POMOCY?

Warto zastanowić się, dlaczego osoby, w tym głównie kobiety, doznające prze­mocy w rodzinie, nie szukają pomocy. Odpowiedzi dotyczą wielu aspektów:
- Nie, bo odczuwają lęk przed zemstą ze strony partnera.
- Kobieta może być zastraszona przez partnera, który grozi jej śmiercią lub śmiercią jej dzieci, jeśli prawda o przemocy wyjdzie na jaw.
- Nie, bo odczuwają wstyd i upokorzenie.
- Kobieta może być przekonana, że przemoc dotyczy tylko jej osoby, inni zaś nie mają takich kłopotów.
- Kobieta czuje się winna, może myśleć, że gdyby była lepsza, ataki agresji nie występowałyby.
- Kobieta może myśleć, że nie zasługuje na żadną pomoc.
- Kobieta ma przekonanie, że zasłużyła na swój los.
- Nie, bo są zależne finansowo do partnera.
- Kobieta jest uzależniona od partnera, który jest jedynym żywicielem rodziny.
- Kobieta może być przekonana, że nie będzie w stanie sama utrzymywać dzieci.
- Nie, bo posiadają błędne przekonania.
- Kobieta wierzy, że w każdym małżeństwie istnieje przemoc.
- Kobieta wierzy, że skutki przemocy są zbyt małe, by komukolwiek o tym mówić.
- Kobieta ma nadzieję, że przemoc była incydentalna, a sam partner zmieni się na lepsze.
- Kobieta uważa, że przemoc jest sprawą rodzinną i nie można liczyć na pomoc z zewnątrz.
- Nie, bo utraciły wiarę w pomoc.
- Kobieta mogła szukać pomocy, ale okazała się ona mało skuteczna i nie chcą złamać tradycji kulturowo-religijnych.
- Kobieta chce utrzymać małżeństwo nawet za cenę cierpienia, ze względu na wartości religijne lub tradycje kulturowe.

Źródło: wybrane fragmenty Poradnika dla konsultantów "Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie" wydanego przez Istytut Psychologii Zdrowia, Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie "Niebieska Linia".